Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn

0
43
Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn
Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn

Đề bài: Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn

Hãy phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Tràng và nhân vật Chí Phèo trong hai đoạn trích sau, từ đó nhận xét về tình cảm nhân đạo mà các nhà văn dành cho người nông dân nghèo khổ:

“Hắn chắp hai tay sau lưng lững thững bước ra sân. Ánh nắng buổi sáng mùa hè sáng lóa xói vào hai con mắt còn cay xè của hắn…Bây giờ hắn mới thấy hắn nên người, hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này. Hắn xăm xăm chạy ra giữa sân, hắn cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa lại căn nhà.”

(Vợ nhặt – Kim Lân)

“Khi Chí Phèo mở mắt thì trời đã sáng lâu. Mặt trời chắc đã cao, và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ. Cứ nghe chim ríu rít bên ngoài là đủ biết…Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn cô độc. Buồn thay cho đời! Có lí nào như thế được? Hắn đã già rồi hay sao?”

(Chí Phèo – Nam Cao)

Liên quan: Sơ Đồ Tư Duy: Vợ Nhặt của nhà văn Kim Lân

Giới thiệu tác giả, tác phẩm

Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân ban đầu có tên là Xóm ngụ cư. Truyện được Kim Lân viết sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công, nhưng mãi đến khi hòa bình lập lại (1954), Kim Lân mới sửa lại và đưa in chính thức. Truyện ngắn Vợ nhặt vừa tố cáo xã hội đẩy con người đến nạn đói khủng khiếp, khiến mạng người trở nên rẻ rúng như rơm rác; vừa có ý nghĩa nhân bản sâu sắc.

Nam Cao (1915 – 1951) là nhà văn hiện thực lớn có tư tưởng nhân đạo vừa sâu sắc, vừa mới mẻ, độc đáo. Sáng tác của ông trước Cách mạng xoay quanh hai đề tài chính là trí thức tiểu tư sản và người nông dân cùng khổ. Điều làm ông day dứt đến đau đớn là tình trạng nhân cách con người bị hủy hoại. Là nhà văn có biệt tài phân tích tâm lí, Nam Cao đã khám phá ra những diễn biến nội tâm nhân vật vừa tất yếu, vừa bất ngờ rất thú vị.

Qua việc tìm hiểu diễn biến tâm trạng Chí Phèo từ buổi sáng sau khi gặp Thị Nở đến khi kết thúc cuộc đời, chúng ta cũng có thể thấy rõ điều đó.Chí Phèo là kiệt tác của Nam Cao về đề tài người nông dân và là kết tinh khá đầy đủ cho tài năng của Nam Cao.

Phân tích

Khát vọng hạnh phúc gia đình – tình thương người của Tràng

Ngòi bút Kim Lân không để cho người đọc phải nghẹt thở trong nỗi lo sinh tồn mà bằng cảm quan nghệ thuật tươi sáng của một nhà văn Cách mạng và lòng yêu thương con người, Kim Lân đã khẳng định: trong thế tận cùng của sự sống, những người nông dân nghèo vẫn khao khát vươn lên, vẫn hy vọng và tin tưởng vào tương lai.

Liên quan: Sơ đồ tư duy Chí Phèo độc lạ nhưng hiệu quả

Cảm hứng đó được nhà văn thể hiện qua sự vận động trong tâm trạng của các nhân vật trước tình huống nhặt được vợ. Đó là khát vọng hạnh phúc gia đình lấn án nỗi lo của Tràng. Sự kiện tương phản với hiện thực là buổi chiều Tràng về làng cùng người đàn bà lạ mặt. Điều không bình thường hiện ra trên khuôn mặt phớn phở khác thường và nụ cười tủm tỉm trở lại trên khuôn mặt Tràng.

Điều khác lạ trong thái độ của Tràng thay đổi với đám trẻ con vốn quen suồng sã với anh ta. Sự kiện tạo ra sự tò mò ngạc nhiên từ trẻ con đến người lớn. Niềm vui nho nhỏ lóe lên trong cuộc sống tăm tối đói khát nghèo khổ nhanh chóng bị nỗi lo thường trực về cái đói và cái chết lấn át. Kim Lân đã đem đến cho người đọc cảm giác ái ngại, xót xa cho sự trớ trêu của số phận người nghèo trước thực tại khủng khiếp. Hạnh phúc thành hình trên nền cuộc sống tột cùng bi kịch, khi sự sống bị dồn vào ngõ cụt không lối thoát. Con đường duyên phận thành con đường rước thêm cái của nợ đời khiến những người biết nghĩ đều phải thở dài ái ngại.

Bóng tối mở ra mênh mông, mùi gây của xác người, tiếng quạ vẫn gào lên thê thiết. Nỗi bất hạnh dường như đang chờ ở phía trước. Con đường về nhà Tràng – sự thay đổi trong tâm lý nhân vật: Sự thật quá lớn lao vượt quá suy nghĩ mơ ước thường nhật của anh Tràng nghèo khổ, xấu xí khiến Tràng không nhận biết hoàn cảnh giống mọi người. Choán ngợp tâm trí Tràng lúc này là hạnh phúc của riêng anh. Kim Lân đã khắc họa những chi tiết thật sống động về một gã trai được vợ thích ý, cái mặt cứ vênh vênh tự đắc với mình.

Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn

Cũng là tiếng càu nhàu nhưng khác hẳn với cái càu nhàu của người đàn bà cảm thấy sự hẩm hiu của thân phận, Tràng tỏ ra bối rối thật sự trước hạnh phúc đang được tận hưởng. Mọi cử chỉ thật buồn cười: lật đật, nhìn ngang nhìn ngửa, như người xấu hổ chạy trốn. Kim Lân đã lồng vào giữa cảnh đói khát những tiếng cười hóm hỉnh về một anh chàng có vợ để xua dần không khí đượm màu tang tóc ra khỏi hạnh phúc giữa  hai người.

Ngay sau đó, một không gian đượm chất trữ tình đã hiện lên trên con đường sâu thăm thẳm, luồn giữa hai bờ tre cao vút. Chỉ còn tiếng gió trên bờ tre rì rào và tiếng lá khô kêu sào sạo dưới bàn chân. Đó là không gian dành cho những đôi lứa tâm tình. Nhưng Kim Lân hoàn toàn không có ý định thi vị hoá câu chuyện, bởi từ suy nghĩ đến lời nói, hành động của các nhân vật vẫn chập chờn những nỗi lo thường trực. Chỉ trong một lúc ngắn ngủi nhưng nhà văn đã lý giải được sự thay đổi lớn lao trong tâm hồn Tràng, tạo mối dây ràng buộc hai con người khốn khổ lại với nhau.

Đọc thêm: Phân tích nhân vật Tràng trong truyện ngắn Vợ Nhặt

Dẫu chỉ là cảm nhận mơ hồ nhưng với Tràng, khoảnh khắc ấy vô cùng thiêng liêng. Hạnh phúc tủm tỉm cười cùng anh, giúp anh quên hết những cảnh sống ê chề, quên cả cái đói khát ghê gớm đang đe doạ, quên cả những tháng ngày trước mặt. Rõ ràng, đối với Tràng hạnh phúc không còn là sự vô tình ngẫu nhiên nữa. Nó giúp anh tự tin hơn, tự chủ được tình cảm của mình. Thiêng liêng thay phút ấy hai chữ tình nghĩa, như dự báo khả năng của con người từng bước vượt qua hoàn cảnh, tiếp sức cho con người vượt lên định mệnh nghiệt ngã và tạo ra mối đồng cảm đầu tiên cho những người trước đó còn xa lạ.

Hạnh phúc có thể được cảm nhận rõ qua ngôn ngữ đối thoại và tiếng cười của những người trong cuộc. Câu chuyện giữa hai người mang theo không khí chờ đợi hạnh phúc đang đến, rất bình dân nhưng đã kéo hai con người khốn khổ xích lại gần nhau. Thật ngỡ ngàng khi đến lúc này thị mới quan tâm đến gia cảnh của Tràng. Vẻ ngờ nghệch của anh trai quê đã làm nên nụ cười tủm tỉm của người đàn bà. Kim Lân quả thật đã dụng công mô tả tiếng cười của từng nhân vật.

Từ nụ cười tủm tỉm thường nhật của Tràng đến nụ cười tủm tỉm của thị đã có một ý nghĩa khác nhau. Để rồi niềm vui nhân lên, lan toả làm thành khoảnh khắc bật cười của Tràng khi ngộ ra bản thân, rồi cả âm vang hì hì… ý nhị và hài hước, cuối cùng bùng lên thành khoảnh khắc hắn thích chí ngửa cổ cười khanh khách rồi phì ra cười làm hiện rõ một anh Tràng đang ngập tràn vui sướng.

Đó cũng là lúc họ nói với nhau bằng ngôn ngữ của vợ chồng, rất quê mùa nhưng cũng rất đáng yêu. Nhưng con đường – hạnh phúc ấy thật ngắn ngủi khi họ chạm vào cái cổng nhà Tràng, bước vào cái nhà vắng teo rúm ró trên mảnh vườn mọc lổn nhổn những búi cỏ dại. Sự thực nghèo khó phơi bày trần trụi khiến hạnh phúc bỗng trở nên chơi vơi. Tràng chỉ biết cười cười khoả lấp nhưng nỗi thất vọng đã hiện rõ, khi thị nhếch mép cười nhạt nhẽo. Đến lúc này, thực tại buộc con người phải đối diện với nó, khiến con người không dám tự tin chính mình để làm nên hạnh phúc.

Đọc thêm: Phân tích tình huống truyện Vợ Nhặt để thấy hết sự độc đáo của nhà văn Kim Lân

Ranh giới hạnh phúc – bất hạnh thật mong manh khi mọi cử chỉ, tâm trạng của thị như nói lên tất cả nỗi tủi hổ, đắng cay của một kiếp đàn bà khốn khổ: ngồi mớm ở mép giường, hai tay ôm khư khư cái thúng, mặt bần thần. Không ai báo trước được điều gì sẽ xảy đến trong mối quan hệ của hai con người đói khổ ấy. May mắn thay, giữa lúc đang tây ngây, sờ sợ, lấm lét, loanh quanh rối bời ấy, Tràng vẫn còn tủm tỉm cười được.

Dẫu sao anh cũng đã có những phút giây để được sống trong hạnh phúc. Dẫu cho hạnh phúc ấy đang có nguy cơ tuột khỏi tầm tay như một trò đùa của số phận, tràng vẫn còn cảm giác được một cách đầy đủ về ý nghĩa thiêng liêng của bước ngoặt đời mình: Ra hắn đã có vợ rồi đấy ư?. Khi ý thức được nhen lên, chắc chắn con người có đủ dũng khí để vượt lên hoàn cảnh, không để hạnh phúc vuột khỏi tầm tay.

Nhà văn đã mang đến cho người đọc hơi thở mới của Tràng vào sau cái đêm tân hôn. Tràng thức dậy, đầu tiên đó là một cảm giác dễ chịu trong người êm ái lửng lơ như người vừa ở trong giấc mơ đi ra. Việc Tràng có vợ có lẽ là giấc mơ đẹp nhất của cuộc đời anh. Đó cũng là cảm xúc rất tự nhiên và chân thật của một con người đang sống đang choáng ngợp trước hạnh  phúc lớn lao và bất ngờ đã đến. Tràng  cảm động  khi thấy mẹ và vợ dọn dẹp lại nhà cửa nhất là khi nghe tiếng chổi tre quét từng nhát sàn sạt trên sân.

Một nỗi lòng yêu thương, một nguồn vui sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng bỗng nhiên hắn thấy hắn thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng. Hắn đã có một gia đình. Hắn sẽ cùng vợ sinh con đẻ cái ở đấy. Cái nhà như cái tổ ấm che mưa che nắng. Nếu như ở trên niềm vui niềm hạnh phúc có vẻ mơ hồ thì đến đây hiện hữu thật cụ thể trở thành nguồn sống của tâm hồn Tràng. Hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này.

Đó là suy nghĩ, là ý thức của người đàn ông trưởng thành, nghiêm túc trong hôn nhân. Tràng đã thực sự coi rằng việc lấy vợ là hệ trọng của đời mình. Từ ý thức ấy dẫn đến hành động: hắn xăm xăm chạy ra giữa sân, hắn cũng muốn làm một việc gì để dự phần tu sửa lại căn nhà. Như vậy ở Tràng đang diễn ra một cuộc vận động rất tích cực: từ vô tình, vô tâm thành hữu tình, từ dửng dưng không quan tâm đến hạnh phúc lứa đôi đến khát khao hạnh phúc. Tuy nhiên Kim Lân không phải là một nhà cải cách xã hội theo chiều hướng cải lương, con người không thể sống hạnh phúc bằng thuần túy tình yêu, khát vọng và niềm tin.

Khát vọng lương thiện của Chí Phèo

Trước hết là sự thức tỉnh. Bắt đầu là tỉnh rượu. Sau những cơn say vô tận”, bây giờ thì hắn tỉnh‖ sau đêm gặp Thị Nở, Chí Phèo đã sống lại những cảm xúc đầy nhân tính. Hắn cảm nhận được không gian xung quanh với “cái lều ẩm thấp mới chỉ lờ mờ. Đặc biệt hắn đã cảm nhận được những âm thanh quen thuộc của cuộc sống quanh mình: “Tiếng cười nói của những người đi chợ; tiếng gõ mái chèo đuổi  cá, tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá!”.

Những âm thanh bình dị ấy ngày nào chả có, nhưng xưa nay, vì say hắn bị xã hội  làm cho  mù điếc cả  tâm hồn‖, không nghe được. Giờ đây được Thị Nở làm cho tâm hồn hắn sáng tỏ, thì những âm thanh ấy bỗng vọng sâu vào trái tim hắn như tiếng gọi tha thiết của sự sống. Cùng với sự cảm nhận bức tranh cuộc sống xung quanh, Chí Phèo cũng đã cảm nhận được một cách thấm thía về tình trạng thê thảm của bản thân mình (già nua, cô độc, trắng tay).

Đoạn đối thoại của hai người đàn bà đã gợi nhắc cho hắn mơ ước về một gia đình hạnh phúc, bình dị. Nhưng giờ đây, Chí chỉ thấy một thực tại buồn bã, cô đơn:“Chí Phèo dường như đã trông thấy trước tuổi già của hắn, đói rét, ốm đau và cô độc, điều này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau”.

Đọc thêm: Cảm nhận vẻ đẹp của tiếng sáo trong Vợ Chồng A Phủ

Sau khi tỉnh rượu, Chí Phèo tỉnh ngộ và hi vọng. Chí Phèo ăn bát cháo hành được trao từ bàn tay ấm nóng đầy tình thương của Thị Nở, hắn vô cùng cảm động và thực sự phục sinh tâm hồn. Hắn “rất ngạc nhiên”, “mắt hắn hình như ươn ướt” bỏi vì “đây là lần thứ nhất hán được người ta cho cái gì.

Hắn nhận ra “Trời ơi, chào mới thơm làm sao!”. Hương vị của bát chào hành hay hương vị của tình yêu chân thành và cảm động, hạnh phúc giản dị và thấm thía lần đầu tiên Chí Phèo được hưởng đã đánh thức nhân tính vùi dập bấy lâu?“Trời ơi! Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao! Thị Nở sẽ mở đường cho hắn”, mọi người sẽ lại nhận hắn vào cái xã hội bằng phẳng của những con người lương thiện.

Chúng sẽ làm thành một cặp rất xứng đôi. Chúng nhất định sẽ lấy nhau. Câu trả lời của Thị Nở lúc này sẽ quyết định số phận của Chí: được kết nạp lại xã hội loài người hay vĩnh viễn bị đày đọa trong kiếp sống thú vật? Chí Phèo hồi hộp hi vọng. Nhưng cánh của hi vọng vừa hé mở thì đã bị đóng sầm ngay lại. Vì bà cô không cho Thị Nở đâm đầu đi lấy “thằng chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ”. Chí Phèo nghĩ ngợi một lát rồi bỗng nhiên ngẩn người. Hắn sửng sốt”. Hắn lôi rượu ra uống.

Liên hệ Vợ Nhặt và Chí Phèo để thấy tình cảm nhân đạo của các nhà văn

Nhưng càng uống càng  tỉnh ra! Chao ôi! Buồn. Hắn cứ thoảng lấy hơi cháo hành – hơi của tình yêu hạnh phúc đang sắp tuột khỏi bàn tay cố níu kéo của Chí và ―ôm mặt khóc rưng rức. Đây chính là đỉnh điểm của bi kịch tinh thần trong Chí Phèo

Liên hệ

Qua sự biến đổi tâm trạng của Chí Phèo và Tràng, Kim Lân và Nam Cao đều khẳng định vẻ đẹp tâm hồn, tính cách nhân vật: nhân hậu, khát khao hạnh phúc, khao khát lương thiện Thể hiện sự đồng cảm, chia sẻ sâu sắc với nhân vật qua nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật chân thực, tinh tế. Nạn đói ấy không thể ngăn cản được ánh sáng của tình người.

Đọc thêm: Phân tích giá trị hiện thực và nhân đạo trong truyện ngắn Vợ Chồng A Phủ

Đêm tố ấy rồi sẽ qua đi để đón chờ ánh sáng cuộc sống tự dong đang ở phía trước sức mạn của thời đại. Một lần nữa, Kim Lân không ngần ngại hạnh phúc, niềm tin ấy trong các nhân vật của mình. Truyện ngắn Chí Phèo cũng thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc, thấm đẫm trong từng câu văn của Nam Cao- đó là niềm tin tưởng mãnh liệt vào khả năng cảm hóa của tình người. Tin tưởng vào sức sống bất diệt của thiên lương ngay cả khi con người bị chà đạp, bị tha hóa.

Tuy nhiên do viết trong những hoàn cảnh khác nhau, được soi chiếu bởi quan điểm nghệ thuật của Cách mạng, kết thúc những khát vọng hạnh phúc của Tràng và Chí Phèo có sự khác nhau. Chí Phèo là hành trình thức tỉnh trở lại làm người. Nhưng cánh của hi vọng vừa hé mở thì đã bị đóng  sầm ngay  lại. Vì bà cô  không  cho  Thị  Nở đâm đầu đi lấy “thằng chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ”. Chí Phèo nghĩ ngợi một lát rồi bỗng nhiên ngẩn người. Hắn sửng sốt”.

Hắn lôi rượu ra uống. ―Nhưng càng uống càng tỉnh ra! Chao ôi! Buồn‖. Hắn cứ thoảng lấy hơi cháo hành – hơi của tình yêu hạnh phúc đang sắp tuột khỏi bàn tay cố níu kéo của Chí và ―ôm mặt khóc rưng rức‖. Đây chính là đỉnh điểm của bi kịch tinh thần trong Chí Phèo.

Quằn quại trong đau khổ và tuyệt vọng, Chí Phèo lại xách dao ra đi. Nhưng hắn không rẽ vào nhà Thị Nở như đã dự định ban đầu (đến đâm chết con đĩ Nở và con khọm già kia) mà đến thẳng nhà Bá Kiến. Trong cơn say, hắn càng thấm thía tội ác của kẻ đã cướp đi hình người và hồn người của hắn. Chí Phèo đã vung lưỡi dao căm thù lên giết chết Bá Kiến và quay lại tự kết liễu cuộc đời.

Chí Phèo chết vì không tìm ra lối thoát, vì xã hội không cho hắn sống. Qua tiếng kêu thương của Chí Phèo: “Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất đi những mảnh chai trên mặt này?“…, Nam Cao đã gióng lên một tiếng chuông báo động khẩn thiết kêu cứu, và đòi quyền sống, quyền làm người cho những con người nghèo đói, đau khổ trong xã hội cũ.

Chí Phèo “thèm lương thiện” cũng là khát vọng được sống, được làm người lương thiện ngay cả khi đã bị lưu manh hóa.  Nam Cao không chỉ xót thương những kẻ khốn cùng, khốn nạn mà còn biểu lộ niềm tin vào bản chất lương thiện của nhân dân lao động.

Đọc thêm:Phân tích chiếc thuyền ngoài xa ngắn gọn và hay nhất

Còn nhân vật Tràng lại như trở thành một con người khác trưởng thành hơn, có trách nhiệm vun vén cho hạnh phúc gia đình. Qua đó, nhà văn phản ánh xu hướng vận động tất yếu của số phận con người, thể hiện niềm lạc quan tin tưởng vào tương lai tốt đẹp. Dù viết trong hoàn cảnh đói khát nhưng cảm quan của nhà văn vẫn là sự sinh sôi, thể hiện ở sự vận động của cốt truyện, ở thời gian và không gian nghệ thuật.

Kim Lân khéo lại câu chuyện của mình bằng hình ảnh đám người đói ầm ầm kéo nhau đi trên đê Sộp có lẽ là hình ảnh gắn với câu chuyện của thị – những người nông dân Việt Nam khốn khổ đã đứng lên đi phá kho thóc của Nhật còn lá cờ đỏ là biểu tượng của Cách mạng. Câu chuyện vẫn dừng lại trong một gia đình năm đói nhưng đã gieo vào lòng người đọc những dự cảm về một tương lai tươi sáng cho cuộc đời của các nhân vật.

Bà cụ Tứ, Tràng, Thị có lẽ sẽ không đi vào bước đường cùng như chị Dậu, Chí Phèo hay anh Pha bởi trước mắt họ là màu đỏ của Cách mạng. Tác phẩm được viết sau Cách mạng tháng Tám, ra đời khi Kim Lân đã chứng kiến cuộc tái sinh màu nhiệm của cả dân tộc mà Cách mạng mang tới. Cách mạng, Việt Minh là những khái niệm mơ hồ đối với những người như Tràng nhưng đó làn nguồn sáng là tương lai của cả dân tộc.

Kết thúc của truyện ngắn là kết thúc mở, cho phép người đọc có quyền liên tưởng đến những tương lai khác nhau của các nhân vật. Có nhiều đáp số cho bài toán về cuộc đời các nhân vật. Nhưng có lẽ sẽ nhất nhiều người nghĩ đến một tương lai tươi sáng cho số phận các nhân vật dù rằng họ vẫn phải sống trong hoàn cảnh tột cùng thê thảm.

Kết luận

Nhà văn Kim Lân quả thật đã khai thác khám phá được những vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân Việt Nam. Trong khó khăn khốn khổ như thế nông dân ta vẫn phát huy truyền thống lá lánh đùm lá rách. Tràng đại diện cho những người thanh niên nghèo xấu xí nhưng lại giàu tình thương người và sẵn sàng cưu mang những kiếp người khốn khổ hơn mình. Đồng thời nhà văn còn phát hiện được quy luật tìm đến cách mạng của những người nông dân.

Gửi phản hồi